Το σινεμά στον καθρέφτη μέσα από εκλεκτά ντοκιμαντέρ

Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης

Του Γιάννη Μουγγολιά

Ένα πολύ ενδιαφέρον τμήμα με τίτλο «Cinema» εξελίσσεται στο πλαίσιο του 19ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Ταινίες που αντανακλούν και ασχολούνται με το σινεμά. Το αποτέλεσμα συναρπαστικό από την πλούσια σοδειά. Πώς βλέπουν το σινεμά οι ίδιοι οι κινηματογραφιστές ή μια ανατομία του σινεμά μέσα από την ίδια την κινηματογραφική μηχανή που έχει ως είδλο τον εαυτό της.

Πρώτο και καλύτερο το ντοκιμαντέρ «76 λεπτά και 15 δευτερόλεπτα με τον Αμπάς Κιαροστάμι», που σκηνοθέτησε ο ίδιος ο δημιουργός του. Παρακολουθούμε τη ζωή αλλά και τον τρόπο δουλειάς του κορυφαίου Ιρανού σκηνοθέτη, που έφυγε πρόωρα και άδοξα πριν λίγο καιρό από τη ζωή. Στιγμιότυπα που παρουσιάζονται για πρώτη φορά και αφορούν σκηνές από φεστιβάλ κινηματογράφου, την αγαπημένη του ενασχόληση με τη φωτογραφία, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, εργαστήρια σε μαθητές του-επίδοξους σκηνοθέτες, τη διαδικασία του σεναρίου που έγραψε και τα γυρίσματα για την ταινία «Κόκκινο Χρυσάφι» του συμπατριώτη του σκηνοθέτη Τζαφάρ Παναχί, τοπία που εμφανίζονται στις ταινίες του όπως τη «Γεύση του Κερασιού» και πολλά ενδιαφέροντα στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής του. Ο σπουδαίος άνθρωπος και δημιουργός κυριαρχεί στον κινηματογραφικό φακό, αυτή τη φορά και μπροστά σε αυτόν και όχι μόνο πίσω. Ένα σπουδαίο φιλμ για έναν μεγάλο , κλασικό πλέον, του σινεμά, όπου καθρεφτίζεται η ιδιοσυγκρασιακή του σφραγίδα και η καλλιτεχνική του υπεροχή, την οποία απολαύσαμε. Ο τίτλος φόρος μνήμης αφού παίζει με τα νούμερα με τα 76 χρόνια και τις 15 ημέρες που κράτησε η ζωή του.

Η προβολή του εξαιρετικού ντοκιμαντέρ συνοδεύτηκε από την προβολή της τελευταίας φιλμικής δημιουργίας του, λίγο πριν πεθάνει. Πρόκειται για τη 16λεπτη μικρού μήκους ταινία «Πήγαινέ με σπίτι», όπου ο Αμπάς Κιαροστάμι φτιάχνει με τα συστατικά της καρδιάς ένα χειροποίητο αριστούργημα, απουσία διαλόγων. Παρακολουθούμε την καθοδική πορεία μιας μπάλας σε ένα δαιδαλώδες χώρο με σκάλες. Η μπάλα κατρακυλά διαρκώς σκαλοπάτι – σκαλοπάτι  και η παιχνιώδης διάθεση στο φιλμάκι κυριαρχεί όπως και η γνησιότητα της μαγείας του κινηματογράφου. Ένα άκρως πρωτότυπο, γεμάτο θέρμη βλέμμα με τον Κιαροστάμι να υμνεί τον αγαπημένο του ιταλικό νότο και τα γραφικά σοκάκια του. Ο στοχασμός του Κιαροστάμι κυρίαρχος και συμβολικός πάντα παρών και όλοι εμείς στις πολυθρόνες της σκοτεινής αίθουσας γοητευόμαστε από τη διεισδυτική του οπτική και αγωνιούμε να δούμε αν θα σταματήσει η κατηφορική δυναμική πορεία της μπάλας που έχει πάρει τον κατήφορο. Με μοναδικό τρόπο ο μεγάλος απών σήμερα υου σινεμά κλείνει το μάτι στην παιδική αγνότητα και στην καθαρότητα των συναισθημάτων.

Εξαιρετικό, ευφυές, πρωτότυπο το ντοκιμαντέρ του Αλεξάντερ Φιλίπ «78/52», αμερικανικής παραγωγής, έχει ως επίκεντρο την ταινία-θρύλο «Ψυχώ» του Άλφρεντ Χίτσκοκ και συγκεκριμένα τη μνημειώδη σκηνή του φόνου της γυναίκας στο μπάνιο με τον άνδρα φονιά πίσω από την κουρτίνα. Η πασίγνωστη σκηνή υπήρξε μια από τις πιο επιδραστικές στην πορεία και εξέλιξη του κινηματογράφου.

Εδώ ο Αλεξάντρ Φιλίπ με ευρηματικό και ευφάνταστο τρόπο αφιερώνει όλο το ντοκιμαντέρ του σε μια κινηματογραφική σκηνή και ουσιαστικά κάνει μια κινηματογραφική διατριβή εξαντλώντας όλες τις ιδέες και τις ματιές που θα μπορούσε κάποιος δημιουργός να αρθρώσει σε αυτό το θέμα. Η ματιά του σύγχρονη, συστηματική αντανακλά μια συγκροτημένη οπτική και έναν γόνιμο προβληματισμό σχολιάζοντας εξαντλητικά το θέμα.

Η σπουδαία φιλμική δημιουργία του Φιλίπ απευθύνεται τόσο στους καλά υποψιασμένους με τα μυστικά της 7ης Τέχνης όσο και σε όσους έχουν ανοιχτό πνεύμα και ενδιαφέρονται για τις λεπτομέρειες που δεν φαίνονται.

Εντυπωσιακή η παραγωγή του παιγμένου στη Μόστρα της Βενετίας αμερικάνικου ντοκιμαντέρ «Ντόνσον Σίτι: Παγωμένος χρόνος», που φέρνει τη σκηνοθετική υπογραφή του Μπιλ Μόρρισον.

Ένα μεγαλειώδες φιλμ βασισμένο στην λεπτομέρεια αλλά και στο θέαμα, που μας ξεναγεί στις απαρχές του κινηματογράφου και στην κυριαρχία του βωβού σινεμά. Σπανιότατο αρχειακό υλικό, επίκαιρα, ιστορικές φωτογραφίες, ιστορίες καίριες όσο και ανασταλτικές στην εξέλιξη του είδους, δημιουργούν ένα πολύχρωμο χαρμάνι, που με την αξιοποίηση της εντυπωσιακής μουσικής του Alex Somers και τις ασυνήθιστες και προωθημένες σκηνοθετικές ιδέες, αποκτά εκρηκτικές διαστάσεις.

Η έρευνα ανέσυρε από τη λήθη 500 περίπου ταινίες του βωβού κινηματογράφου, της περιόδου 1910-1920, τις οποίες τις παρουσιάζει με μοναδικό τρόπο και εντάσσοντάς τις στην σπάνια οπτική και το δημιουργικό του όραμα ο Μπιλ Μόρρισον. Οι ταινίες βρέθηκαν σε μια πισίνα στον Καναδά. Την συναρπαστική αυτή ιστορία, που συνδέεται με την ιστορία του κινηματογράφου, μας διηγείται χωρίς διαλόγους και μονολόγους συνεντευξιανόμενων ο σκηνοθέτης φτιάχνοντας ένα γνήσιο στο στοχασμό του φιλμ . Ο Μπιλ Μόρρισον κατορθώνει να φτιάξει μια ατμόσφαιρα, που μεταλλάσσεται από μεγαλόπρεπη και επική σε λυρική και ευαίσθητη  και μαζί να μας βομβαρδίσει κυριολεκτικά με έναν ανεκτίμητο πλούτο γνώσεων.

Θαυμάσιες εντυπώσεις άφησε η γαλλική «Αποφοίτηση» της σπουδαίας σκηνοθέτριας Κλερ Σιμόν. Παρακολουθούμε,  σε μια γνήσια ντοκιμαντερίστικη αισθητική και μέθοδο,  τις απανωτές συνεντεύξεις που δίνουν οι υποψήφιοι προκειμένου να εξασφαλίσουν την είσοδό τους στην κορυφαία παρισινή κινηματογραφική σχολή «La Femis». H σκληρή δουλειά όλης της χρονιάς δοκιμάζεται εκ νέου ενώπιον αυστηρών κριτών, που είναι επαγγελματίες του κινηματογράφου. Τα κριτήρια και οι αντιφάσεις των κριτών μεταξύ τους συναντούν συγκρατημένες και αδιάφορες φωνές κρινόμενων αλλά και πρωτοποριακές ιδέες και εμπνεύσεις που διψούν για αναγνώριση.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το  σύστημα της κινηματογραφικής παιδείας που εφαρμόζεται και συναντάμε εδώ στην καθημερινότητα της σχολής. Εκεί μέσα διακρίνουμε τις διαφορετικές γενιές να προσεγγίζονται και οι επαγγελματίες του σινεμά να επιλέγουν  σε ποιους θα δώσουν τη σκυτάλη. Και πάντα εφαρμόζοντας μια λεπτομερή και αυστηρή ισότητα, μέσα από την οποία θα αναδειχτεί  ο αντικειμενικά άξιος να προχωρήσει.

 

ΣΧΟΛΙΑ