60ό Φεστιβάλ Κιν/φου: Με το ειρωνικό χιούμορ του Ρόι Άντερσον και τη δραματικότητα του τουρκικού σινεμά

Του Γιάννη Μουγγολιά

Ο Ρόι Άντερσον είναι γνωστός μας από σπουδαίες δημιουργίες όπως «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο», «Εσείς, οι ζωντανοί» και «Ένα περιστέρι έκατσε σε ένα κλαδί συλλογιζόμενο την ύπαρξή του». Το σινεμά του πολύ προσωπικό και συχνά ιδιόμορφο έχει μια ανεξίτηλη σφραγίδα, που κάνει αμέσως αναγνωριζόμενο τον δημιουργό του. Έτσι και η τελευταία του ταινία, συμπαραγωγής Σουηδίας, Γερμανίας, Νορβηγίας 2019,  με ελληνικό τίτλο «Η ομορφιά της ύπαρξης» αλλά αυθεντικό ακριβή μεταφρασμένο στα ελληνικά τίτλο  «Για το αέναο», που προβλήθηκε στο τμήμα «Ειδικές Προβολές» του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης,  είναι μια ακόμη συρραφή διαφορετικών επεισοδίων, που επικοινωνούν και συγκοινωνούν ως διαδοχικά μέρη μιας σουίτας. Άψογα καδραρίσματα και πλάνα μιας σπάνιας αισθητικής και μιας εσωτερικής αρχιτεκτονικής, πάντα με το παράξενο «φως» του Άντερσον σε μια σάτιρα χωρίς όρια, σε μια κωμωδία με έντονο το στοιχείο του παραλόγου. Κοινός γνώμονας παντού είναι η μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου, η αποξένωση και το ανθρώπινο παράδοξο μέσα από μια στρεβλή ματιά του σκηνοθέτη γεμάτη όμως ανθρωπιά, θλίψη, συχνά μονοτονία και με μια έντονη αίσθηση απώλειας που ωστόσο συμβαδίζει με ένα σαρκαστικό χιούμορ και με μια αφοπλιστική ειρωνεία. Οι εικόνες του Άντερσον είναι στατικές, ακίνητες, συχνά βουβές σαν φωτογραφίες όπως ακριβώς και οι χαρακτήρες του, που είναι μαριονέτες που δεν ξεφεύγουν από το προϋπολογισμένο. Το γέλιο του θεατή είναι πικρό και σε κάποιες στιγμές γλυκόπικρο γιατί ο Άντερσον κατορθώνει μέσα από την παγωνιά του συλλογισμού του να αγκαλιάσει με τρυφερότητα και στοργή τις μοναχικές καρδιές και τις αδιέξοδες ζωές των ηρώων του. Κάθε τόσο μια γυναικεία φωνή σχολιάζει: «Είδα έναν άνδρα…» δίνοντας πνοή στις εικόνες και ποίηση στο πνευματώδες αυτό φιλμικό ταξίδι. Μια βουτιά στην ανθρώπινη υπόσταση και στην ανελέητη σύγχρονη ζωή με τον μοναδικό τρόπο του Άντερσον, έναν τρόπο συνάμα δηλητηριώδη και ευαίσθητο. Τόποι των διαδραματιζομένων: καφέ μπαρ, σιδηροδρομικοί σταθμοί, γραφεία, δωμάτια σπιτιών, αστικά τοπία, θλιβερές, αδιάφορες και γυμνές τοποθεσίες όπου υπάρχουν άνθρωποι, που αποζητούν απεγνωσμένα μια παρηγοριά, μια κατανόηση, έναν γλυκό λόγο.

Στο τμήμα «Ματιές στα Βαλκάνια» περίοπτη θέση έχει η ρουμάνικη ταινία «Οι σφυριχτές» του Κορνέλιου Παρουμπόιου, που με την ταινία του «Αστυνομία Ταυτότητα» απέσπασε το 2009 το βραβείο Fipresci  και το βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Κανών.

Η υπόθεση διαδραματίζεται στους κόλπους της μαφίας και της αστυνομίας, που παίζουν διαβολικά παιχνίδια διαφθοράς με μόνο στόχο το συμφέρον. Στις μπίζνες αυτές είναι βαθιά χωμένος ο διεφθαρμένος αστυνομικός Κρίστι, ο οποίος αλλάζει συνεχώς πρόσωπα και στρατόπεδα. Στην προσπάθειά του να μάθει να ξεφεύγει και να συνεννοείται για τους παράνομους σκοπούς του, ταξιδεύει στης Κανάριους Νήσους και μαθαίνει τη σφυριχτή γλώσσα που ξέρουν μόνο οι ντόπιοι. Ένα σφιχτοδεμένο φιλμ με πολλές αναφορές στην παράδοση του νουάρ, με διαδοχικές σεναριακές ανατροπές, που υφαίνονται με δεξιοτεχνία. ¨Ένα φιλμ με μια διαφορετική αισθητική από αυτή των γκανγκστερικών ταινιών, που παρακολουθείται με αμείωτη ένταση. Στα ατού της ταινίας ο τρόπος με την οποία ο Ρουμάνος σκηνοθέτης εισάγει τη φάρσα ως θεμελιακό στοιχείο μπλέκοντάς τη με την ερωτική ιστορία, την οποία βεβαίως απογειώνει η εντυπωσιακή Catrinel Marlon, που στοιχειώνει με την πληθωρική της παρουσία και το «βρώμικο» μυαλό της τη μεγάλη οθόνη.

Μια σπουδαία ταινία από την Τουρκία, «Η γη του Νώε» του Τζεν Ερτούρκ, που προβλήθηκε στο πλαίσιο του πάντα καλού τμήματος του φεστιβάλ «Ματιές στα Βαλκάνια» άφησε άριστες εντυπώσεις. Πρόκειται ένα βαθύ, ανθρώπινο  δράμα, που δεν αρέσκεται σε ευκολίες, κλισέ και έτοιμες απαντήσεις αλλά διεισδύει σε βάθος στους χαρακτήρες και στην ψυχολογία τους αλλά και στην εκκρεμότητα των καταστάσεων. Η ταινία παρακολουθεί την ιστορία ενός πατέρα, προσβεβλημένου από μια ανίατη ασθένεια. Έχει καταλάβει ότι το τέλος του πλησιάζει και ζητά μια τελευταία χάρη από τον γιο του, που βρίσκεται σε απόσταση από αυτόν, να τον πάει με το αυτοκίνητο στην πατρίδα του, εκεί που γεννήθηκε για να τον θάψει κάτω από το «δέντρο του Νώε», το οποίο υποστηρίζει ότι το φύτεψε ο ίδιος πριν από πολλά χρόνια μαζί με τον δικό του πατέρα. Αντιθέτως οι ντόπιοι, που αντιδρούν σθεναρά και τους πολεμούν, πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα ιερό δένδρο, το δένδρο που φύτρωσε από τον σπόρο που είχε ρίξει στη γη ο Νώε μετά τον κατακλυσμό. Μάλιστα την περιοχή αυτή που ο πατέρας θεωρεί ότι είναι δική του, την έχει καταπατήσει ένας άλλος κάτοικος του χωριού. Οι ανατροπές συνεχείς ισορροπούν σε τεντωμένο σχοινί και η ταινία με έναν σπάνιο συμβολισμό και μια στοχαστική ματιά διαλογίζεται πάνω στα θέματα της μετάνοιας, της εμπιστοσύνης, της αξίας της συγχώρεσης και όλων των λεπτών αποχρώσεων που υπογραμμίζουν τη σχέση πατέρα και γιού αλλά και γενικότερα τις ανθρώπινες σχέσεις.

6-32

Ατού της ταινίας οι εξαιρετικές ερμηνείες των ηθοποιών Χαλούκ Μπιλγκινέρ και Αλί Ατάι. Ειδικά ο Χαλούκ Μπιλγκινέρ ξετυλίγει ένα ρεσιτάλ ηθοποιίας. Γνωστός από σπουδαίες ταινίες των μεγάλων Τούρκων σκηνοθετών Νούρι Μπίλγκε Τζεϊλάν και Ζεκί Ντερμικουμπούζ, ο Μπιλγκινέρ καταφέρνει και εδώ με τη βαθιά εσωτερική ερμηνεία, με οικονομία και ισορροπία των εκφραστικών του μέσων και με μια βαθιά ανθρώπινη ματιά στο δράμα να αποδώσει με συγκλονιστικό αλλά αυθεντικό τρόπο τον ρόλο του πατέρα. Ο κινηματογραφικός φακός  παρακολουθεί με δύναμη τους ηθοποιούς, ζουμάρει με κοντινά πλάνα στα πρόσωπά τους και απογειώνει τις εύθραυστες ισορροπίες, αγωνίες και αμφιβολίες του φιλμ και των ηρώων του.

 

 

ΣΧΟΛΙΑ