O πόλεμος στο επίκεντρο του προβληματισμού του 19ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης

Του Γιάννη Μουγγολιά

Η μεγάλη ταινία του 19ου Θεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης έχει τον τίτλο «Πουθενά να κρυφτείς» και την υπογράφει ο Zaradasht Ahmed. Η ταινία είναι συμπαραγωγής Νορβηγίας και Σουηδίας και αποθεώθηκε με θερμό χειροκρότημα από το κοινό στο κατάμεστο Ολύμπιον, παρουσία του σκηνοθέτη της.

Καθηλωτικό φιλμ για τον πόλεμο στο Ιράκ, που σου κόβει την ανάσα με το ρεαλισμό αλλά και την σπάνια ευαισθησία του. Μια υπόθεση τόσο κοντινή. Ο ήρωάς μας, ακέραιος, ανθρώπινος, κόντρα στο παράλογο του πολέμου προσφέρει τις υπηρεσίες του και από τα χέρια του περνούν επείγοντα περιστατικά από βαριά τραυματισμένους αλλά και με δυσμορφίες στο σώμα, στα πόδια κλπ. Μέχρι κάποιο σημείο ο νοσηλευτής Νόρι Σαρίφ -πρωταγωνιστής που βοηθά τους πάντες μέσα στη δίνη της φρίκης, κινηματογραφεί τις ιστορίες των επιζώντων βαριά τραυματισμένων του πολέμου. Μετά από το σημείο αυτό, εγκλωβισμένος μεταξύ των παραστρατιωτικών ομάδων και του Ισλαμικού Στρατού  και για να σώσει την οικογένειά του, στρέφει την κάμερα στον εαυτό του!

Ο Zaradasht Ahmed σκηνοθετεί με εξαιρετική δύναμη και σπάνια γνησιότητα. Η ανθρωπιά, ο λυρισμός και η αυθεντική μορφή ενός φορισμένα συναισθηματικού και συνάμα πολιτικού ντοκιμαντέρ, που σε παρασύρει αργά και βασανιστικά στην άγρια ομορφιά του κάνοντάς σε να χάνεις την ασφάλεια και την ηρεμία σου.

Η ειλικρίνεια και η αμεσότητα του φιλμ, εκτός από την ωμότητα με την οποία περιγράφονται οι σκηνές των τραυματισμών, υποστηρίζεται και από τις συνταρακτικές ερμηνείες, βγαλμένες από την πραγματικότητα τέτοιων οριακών καταστάσεων, του εκπληκτικού πρωταγωνιστή, όλων όσων οι ιστορίες κινηματοραφούνται, αλλά και των παιδιών που ανέμελα απαντούν αρνητικά στην ερώτηση του Νόρι αν φοβούνται τον πόλεμο.

Συγκλονιστικός  και μακριά από εύκολες μελό λύσεις ο φιλμικός αυτός τιτάνας, που προβλήθηκε στο πλαίσιο του τμήματος «Ανθρώπινα Δικαιώματα», περνά τα μηνύματά του και συνταράσσει σε μια από τις πιο «απειλητικές» σεκάνς του τέλους, που ο Νόρι λέει «ο πόλεμος ακολουθεί τα βήματά μας».

Πολύ καλές εντυπώσεις άφησε και το ελληνικό ντοκιμαντέρ «Πού Είσαι Σινγκάλ;»  του Αγγελου Ράλλη, που προβλήθηκε στο διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ και σε φέρνει ενώπιον της φρίκης, της απώλειας και του παραλόγου του πολέμου. Αφορμή είναι  η κοινότητα μιας μονοθεϊκής, ενδογαμικής θρησκευτικής μειονότητας, των Γεζίντι, που με την κυριαρχία της πόλης τους Σινγκάλ από τον ισλαμικό στρατό, δολοφονήθηκαν χιλιάδες, συνελήφθησαν 3000 γυναίκες και σημαντικός αριθμός εκπατρίστηκε στα σύνορα με την Τουρκία. Η κοινότητα αυτή έχει τη συμπαράσταση των Κούρδων και προσπαθεί να ορθοποδήσει σε μια άθλια πραγματικότητα ζώντας σε προσφυγικό καταυλισμό. Παρακολουθούμε την αγνότητα των παιδιών να εξορίζεται και στη θέση της να μπαίνει  η θλίψη, ενώ βλέπουν από την τηλεόραση  τις ειδήσεις για τις πολεμικές επιχειρήσεις στη Συρία. Η κόρη μιας οικογένειας, που με κομμένη την εικόνα βλέπει τις ειδήσεις περιμένοντας νέα, είναι φυλακισμένη, ναρκώνεται και βιάζεται από τον ισλαμικό στρατό.

Ο Άγγελος Ράλλης σκηνοθετεί με αποστασιοποιημένο ύφος και καταγράφει νηφάλια τις ζωές των ανθρώπων, παρότι το όλο πλαίσιο που ζουν μόνο νηφάλιο δεν είναι. Δεν γίνεται ενοχλητικός και αδιάκριτος, μόνο καταγράφει. Κάποια στιγμή η μάνα θα αφορίσει σε μια στιγμή φόρτισης μέσα στις ανησυχίες και στα προβλήματά της: , «έχουμε τα προβλήματά μας, έχουμε κι εσάς που μας τραβάτε». Ωστόσο ο Ράλλης ακόμη και τότε καταγράφει με ηρεμία και ρεαλισμό. Αυτό που όμως καταγράφεται δεν είναι καθόλου ήρεμο, είναι σκληρό και κτηνώδες σαν το θάνατο του πολέμου και την ανυπόφορη μυρωδιά του.

Εντυπωσιακό αποδείχτηκε το εγχείρημα του Ρώσου σκηνοθέτη Σεργκέι Λοζνίτσα, που στο εξαιρετικό ντοκιμαντέρ του «Αποκλεισμός» μας μεταφέρει θεματικά στην πολιορκία του Λένινγκραντ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σπάνιο υλικό από τα αρχεία της Μόσχας παρελαύνει στη μεγάλη οθόνη αμοντάριστο, χωρίς την παρουσία αφηγητή ούτε μουσικού σχολιασμού για δημιουργία ατμόσφαιρας. Η ταινία ρεαλιστική μέσα από τα ντοκουμέντα, αφηγείται την ιστορία της με σκληρότητα, σαφήνια και γερές δόσεις ποιητικής διάθεσης, έχοντας ως συνδρομητή τους ήχους και τις εικόνες της πόλης. Βομβαρδισμοί, άνθρωποι που περπατούν ανήσυχοι, πολεμικές συρράξεις, πτώματα γίνονται τα συστατικά της ιδιαίτερης αυτής φιλμικής δημιουργίας.

Αφήσαμε για το τέλος το βαθιά συγκινητικό ντοκιμαντέρ «Μνήμες» του Νίκου Καβουκίδη, που μας περιγράφει με έναν εξαιρετικό τρόπο ολόκληρη τη νεώτερη  ιστορία της Ελλάδας από την δικτατορία του Μεταξά.  «Η Ελλάδα έγινε ένα κράτος αντικομμουνιστικό, ένα κράτος αντικοινοβουλευτικό, ένα κράτος ολοκληρωτικό, με βάση εργατική και αγροτική και κατά συνέπεια ένα κράτος αντιπλουταρχικό, χωρίς κόμμα ιδιαίτερο να κυβερνά». Με τα λόγια-μανιφέστο της δικτατορίας του Μεταξά υπό τη μουσική υπόκρουση του τραγουδιού «Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά πατέρα;», αρχίζει το χειμαρρώδες ντοκιμαντέρ που μας παρουσιάζει για πρώτη φορά έναν ανεκτίμητο θησαυρό αρχειακού υλικού που εντόπισε και συνέλεξε στην έρευνά του ο Νίκος Καβουκίδης. Από κει και πέρα η φωνή του εκφωνητή της εποχής της κήρυξης του Πολέμου Κώστα Σπυρόπουλου, το αλβανικό μέτωπο, η εαρινή αντεπίθεση και η εισβολή των Γερμανών, η Κατοχή, η Αντίσταση, η Απελευθέρωση, τα Δεκεμβριανά, ο Εμφύλιος, έκτακτα στρατοδικεία και η Μακρόνησος, οι μετέπειτα πρωθυπουργοί και όλη η συγκλονιστική ιστορία μας παρελαύνει με τη συνοδεία κορυφαίων σχετικών αποσπασμάτων των μεγάλων μας συγγραφέων και ποιητών Άγγελου Τερζάκη, Νικηφόρου Βρεττάκου, Γιάννη Ρίτσου Ασημάκη Πανσέληνου, Οδυσσέα Ελύτη, Γιώργου Σεφέρη, Αντωνίας Ζεβόλη-Νταντουδάκη, Τάσου Λειβαδίτη, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου, Νίκου Παππά, Μέλπως Αξιώτη, Σωτήρη Πατατζή κ.α., αλλά και των αξέχαστων εμβληματικών τραγουδιών που συνδέθηκαν ανεξίτηλα με την ιστορία μας σε διάφορες καθοριστικές φάσεις. Σπάνια ντοκουμέντα ξετυλίγονται προκαλώντας μας συγκίνηση αλλά και έντονο προβληματισμό για το ρόλο των ξ΄ρνων δυνάμεων αλλά και τη στάση των Ελλήνων ηγετών.

Ο Καβουκίδης φτιάχνει ένα πολιτικό ντοκιμαντέρ για τη μνήμη και κάνει πιο ξεκάθαρο από ποτέ τον στοχασμό και τον σχολιασμό του.

Οι «Μνήμες» του Καβουκίδη έχουν καθαρή στόχευση. Το λέει ο ίδιος στην αρχή του ντοκιμαντέρ: «Η απώλεια της ιστορικής μνήμης σημαίνει απώλεια της ικανότητας να κατανοήσουμε το παρόν και να προβλέψουμε το μέλλον».

 

 

ΣΧΟΛΙΑ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ