Θεσσαλονίκη: «Ενθύμιο» και «Αρχιπέλαγος» από την τιμώμενη σκηνοθέτρια Τζοάνα Χογκ

Δεύτερη ημέρα του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου

Του Γιάννη Μουγγολιά

Mια ιδιαίτερη στιγμή για το 60ό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είναι αναμφίβολα η παρουσία της σπουδαίας Βρετανής σκηνοθέτριας Τζοάνα Χογκ, που βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη με αφορμή την παρουσίαση των ταινιών της.

Η Τζοάνα Χογκ, μαθητευόμενη στο πλευρό του τρομερού παιδιού του ανεξάρτητου κινηματογράφου Ντέρεκ Τζάρμαν, έχει γυρίσει πολύ ενδιαφέρουσες ταινίες με έντονο το προσωπικό της ίχνος, ενώ στο έργο της αποτυπώνεται ανεξίτηλα αλλά με πολύ ιδιαίτερο τρόπο  το νέο ρεύμα κοινωνικού ρεαλισμού στον βρετανικό κινηματογράφο.

Στη συνέντευξη τύπου, που παραχώρησε στο Μουσείο Φωτογραφίας, τόνισε πως στις πρώτες ταινίες της υπήρχε έντονο το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού, παρότι η πρώτη της ταινία βασίστηκε σε κανονικό σενάριο. Για αυτό και πάντα έψαχνε για ηθοποιούς που θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των αυτοσχεδιασμών της και να ριψοκινδυνέψουν μαζί της.

Αναφέρθηκε στην τελευταία της ταινία «Ενθύμιο», που βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ του Σάντανς και υπογράμμισε ότι δεν δίνει καμιά αξία στα βραβεία, τα οποία το μόνο που προσφέρουν είναι τη δυνατότητα να δει μεγαλύτερο κοινό μια ταινία. Τέλος για τα θέματά της είπε ότι προέρχονται από προσωπικές της εμμονές αλλά και από σημειώσεις στο ημερολόγιό της.

Η τελευταία της ταινία «Ενθύμιο», που προβλήθηκε στο κατάμεστο Ολύμπιον, παρουσία της ίδιας, ήταν μια πραγματικά σπάνια φιλμική εμπειρία. Η ιστορία διαδραματίζεται στη δεκαετία του 80 και στην ελευθεριότητα που επικράτησε τότε στο Λονδίνο. Παρακολουθεί μια δειλή και μετρημένη φοιτήτρια κινηματογράφου με πολλές δυνατότητες, που παίρνει τη ζωή στα χέρια της όταν γνωρίζει έναν χαρισματικό αλλά παράξενο άνδρα, που κάνει χρήση ηρωίνης. Τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα και σταδιακά απομακρύνεται από τη μέγγενη της προστασία της μητέρας της (εξαιρετική ερμηνεία από την Τίλντα Σουίντον) και τους υπεροπτικούς φίλους της. Όμως η πρώτη ουσιαστική αυτή γνωριμία με τον έρωτα και το ξεκίνημα της ενηλικίωσής της κρύβει πολλές παγίδες αφού βυθίζεται  σε ένα πάθος γεμάτο τοξικότητα και σταδιακά ξεμακραίνει από τα όνειρά της και τις φιλοδοξίες της στον κινηματογράφο.

4-34

Η Χογκ βυθίζεται με αριστοτεχνικό τρόπο στην ψυχολογία της ηρωίδας της και ισορροπεί περίτεχνα σχολιάζοντας με μοναδικό τρόπο τόσο την ιδιοσυγκρασία του καλλιτέχνη όσο και τη γυναικεία υπόσταση, αποκαλύπτοντας σκοτεινές πλευρές μιας οδυνηρής ενηλικίωσης. Εκπληκτική στον πρωταγωνιστικό ρόλο της φοιτήτριας κινηματογράφου η Όνορ Σουίντον Μπερν, κόρη της Τίλντα Σουίντον. Πραγματικά μαγνητίζει με την εύθραυστη προσωπικότητά της. Μάλιστα όπως η Χογκ είπε στη συνέντευξη: «Γνώριζα την Όνορ ως κόρη της φίλης μου και σκεφτόμουν ότι δεν βάζουμε παιδιά φίλων σε ταινίες. Σε μία τυχαία συνάντησή μας, κάτι που είπε η Όνορ με έκανε να σκεφτώ ότι μπορεί να παίξει στην ταινία, ταίριαζε σε αυτό που είχα στο μυαλό μου».

Άλλωστε, όπως η Χογκ είπε στο διάλογο με τους θεατές μετά το τέλος της προβολής, το «Ενθύμιο» είναι σε μεγάλο βαθμό ένα ημι-αυτοβιογραφικό φιλμ, αφού πολλές από τις καταστάσεις που υπάρχουν στην ταινία  τις αντιμετώπισε η ίδια σε κάποια φάση της ζωής της. Μάλιστα, όπως αποκάλυψε αυτή την περίοδο ετοιμάζει το δεύτερο μέρος της ταινίας, που θα αποτελέσει ξεχωριστή ταινία.

Μια σπουδαία ταινία με εξαιρετική εμβάθυνση στους χαρακτήρες και σπάνια αισθητική, που απαιτεί την ιδιαίτερη προσοχή του θεατή.

Θαυμάσια επίσης ήταν και η ταινία της Χογκ «Αρχιπέλαγος», την οποία σκηνοθέτησε το 2010 κάνοντας αίσθηση στο είδος του κοινωνικού ρεαλισμού στο βρετανικό σινεμά. Πρόκειται για μια αργών ρυθμών ατμοσφαιρική ταινία, που αντλεί τη δύναμή της από τον τρόπο που σχολιάζει η σκηνοθέτρια τις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας, που αποτελείται από τη μάνα, την κόρη και τον γιο της, ενώ άμεσα συνυφσαμένοι με αυτή είναι δυο προσκεκλημένοι, ένας καλλιεργημένος άντρας και η υπηρέτρια. Ο Έντουαρντ, ο γιος που βρίσκεται στη δίνη μιας υπαρξιακής κρίσης και ζητά την ανανέωση, σκοπεύει να αφήσει τη μάνα και την αδερφή του προκειμένου να ταξιδέψει στην Αφρική όπου θα δουλέψει εθελοντικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Μάλιστα το διάστημα της παραμονής του στην Αφρική θα είναι ένας χρόνος. Με φανερό σκοπό να τον αποχαιρετήσουν αλλά με απώτερο σκοπό να καταφέρουν να τον μεταπείσουν στα σχέδιά του, η μάνα και η κόρη ετοιμάζουν μια εκδρομή και διαμονή για λίγες μέρες σε ένα ειδυλλιακό νησί της Κορνουάλης. Ο πατέρας της οικογένειας αισθητά απών δεν ανταποκρίνεται και δεν εμφανίζεται, ενώ οι δυο προσκεκλημένοι στελεχώνουν τη διευρυμένη παρέα. Εκεί θα ξεδιπλωθεί ένα πολύπτυχο μωσαϊκό απρόβλεπτων ανθρώπινων σχέσεων, που καραδοκούσαν αλλά τόσο καιρό έμεναν καλά κρυμμένες κάτω από την επίπλαστη και ωραιοποιημένη φαινομενικότητα. Σχέσεις ανταγωνισμού, ζήλιας, εμπάθειας, ένα ποτάμι θυμού και έντασης που αναδύονται στο προσκήνιο και δίνουν το πρόσωπο μιας νέας πραγματικότητας.

4-35

Η Τζοάνα Χογκ σκηνοθετεί με εξαιρετικό τρόπο, λεπτότητα και χειρουργική ακρίβεια και ποντάρει με υπόκωφους, χαμηλόφωνους ρυθμούς στη συναισθηματική ένταση των χαρακτήρων και των καταστάσεων κατορθώνοντας να δώσει εκφραστικά και ουσιαστικά ένα σπάνιο πορτρέτο της οικογένειας, που αδυνατεί να βρει διεξόδους και διαφυγές από τα νήματα που συνδέουν τα μέλη της. Πολύ καλοί στους ρόλους τους οι Christopher Baker, Kate Fahy και  Tom Hiddleston εμψυχώνουν με ιδανικό τρόπο το σκηνοθετικό όραμα.

ΣΧΟΛΙΑ